Thái Nguyên nằm ở trung tâm vùng Trung du và miền núi phía Bắc, có vị trí chiến lược quan trọng, là cửa ngõ nối miền núi phía Bắc với vùng đồng bằng sông Hồng và là điểm trung chuyển giao thương liên vùng. Năm 2025, thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, trong đó, sắp xếp tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên thành tỉnh Thái Nguyên mới với 92 đơn vị hành chính cấp xã, phường (15 phường và 77 xã).

Với đặc điểm địa hình đồi núi dốc xen kẽ thung lũng, hệ thống sông ngòi dày đặc, khí hậu phân hóa mưa nhiều theo mùa, tỉnh Thái Nguyên là địa bàn có nguy cơ cao và đa dạng về thiên tai. Các loại hình thiên tai thường xuyên xảy ra gồm: Bão, áp thấp nhiệt đới, mưa lớn, lũ, lũ quét, sạt lở đất, sụt lún đất do mưa lũ hoặc dòng chảy, ngập lụt, lốc, sét, mưa đá, rét hại, sương muối, nắng nóng, hạn hán, cháy rừng. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc xây dựng phương án ứng phó thiên tai phù hợp với đặc điểm tự nhiên, dân sinh và kinh tế - xã hội của tỉnh.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, việc chủ động xây dựng kịch bản ứng phó không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân.

Tính cấp thiết trước sự khốc liệt của thiên tai

Những năm gần đây, tỉnh Thái Nguyên phải đối mặt với các loại hình thiên tai ngày càng cực đoan và bất thường. Đặc biệt, sự kiện thiên tai nghiêm trọng nhất được ghi nhận là vào tháng 10/2025, khi hoàn lưu bão số 11 (MATMO) đổ bộ đã gây ra thiệt hại chưa từng có: 07 người chết, 03 người bị thương. Thiệt hại tài sản ước tính trên 12.200 tỷ đồng, vượt xa nhiều lần so với tổng thiệt hại của cả 05 năm trước đó (2020-2024) đã đặt ra bài toán lớn về năng lực ứng phó tại chỗ. Thực tế cho thấy, việc vận hành chính quyền hai cấp đôi khi còn gặp khó khăn do sự chồng chéo trong phối hợp hoặc thiếu các kịch bản chi tiết cho cấp cơ sở.

Trước tình hình đó, năm 2025, Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai đã phối hợp chặt chẽ với Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh Thái Nguyên triển khai rà soát, xây dựng phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên với cách tiếp cận hoàn toàn mới.

Bản đồ rủi ro bão, ATNĐ, ngập lụt tỉnh Thái Nguyên được biên tập bởi Trung tâm Chính sách và Kỹ thuật phòng, chống thiên tai

Những điểm mới nổi bật trong Phương án ứng phó thiên tai

Phương án ứng phó thiên tai không chỉ bám sát nội dung hướng dẫn tại Quyết định số 02/QĐ-TWPCTT ngày 18/02/2020 của Ban chỉ đạo Quốc gia về Phòng chống thiên tai mà còn cập nhật những điểm mới nổi bật về kỹ thuật và phân cấp quản lý:

- Cập nhật cấp độ rủi ro sát thực tế: Dựa trên dữ liệu lịch sử và thực tế từ hoàn lưu sau bão số 11 (Matmo), Chuyên gia của Trung tâm đã đánh giá lại toàn bộ cấp độ rủi ro thiên tai trên địa bàn tỉnh, đảm bảo phương án không còn nằm trên giấy mà sát với diễn biến thực tế của địa phương.

- Phân công, phân cấp rõ trách nhiệm: Một điểm mới nổi bật của phương án năm nay là sự cụ thể hóa trách nhiệm của từng bên, đặc biệt là vai trò của cấp xã trong việc chỉ huy và điều động nguồn lực tại chỗ theo từng cấp độ rủi ro. Cấp xã không còn đóng vai trò thực thi, phối hợp thụ động mà được giao quyền chủ động tối đa trong việc ứng phó với các cấp độ rủi ro thiên tai tại địa bàn. Điều này giúp giải quyết triệt để các khó khăn trong vận hành chính quyền hai cấp, đảm bảo phương châm "04 tại chỗ" được thực hiện thực chất.

- Ứng dụng ảnh viễn thám và dữ liệu số: Bản đồ rủi ro thiên tai ngập lụt của tỉnh đã được cập nhật lớp dữ liệu ngập lụt năm 2025 thông qua việc xử lý ảnh vệ tinh, giúp mô phỏng chính xác các vùng có nguy cơ cao.

- Số hóa các điểm sạt lở: Toàn bộ vị trí xung yếu, sạt lở của 37 xã phía Bắc và 11 xã phía Nam của tỉnh Thái Nguyên đã được khảo sát và đưa lên Phần mềm phương án ứng phó thiên tai tỉnh Thái Nguyên theo dõi trực tuyến (đường dẫn Phần mềm: Phần mềm hỗ trợ xây dựng phương án ứng phó thiên tai - tỉnh Thái Nguyên). Đây là tiền đề quan trọng để định hình bản đồ ứng phó theo thời gian thực chi tiết đến từng xã, phường.

Sau quá trình làm việc nghiêm túc và nhận được sự chỉ đạo sát sao từ lãnh đạo tỉnh cùng các Sở, ban, ngành, đặc biệt là Chi cục Thủy lợi và Phòng chống thiên tai tỉnh Thái Nguyên và 92 xã phường trên địa bàn tỉnh. Ngày 31/12/2025, Phương án ứng phó thiên tai theo cấp độ rủi ro thiên tai đã chính thức được Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên phê duyệt tại Quyết định số 2733/QĐ-UBND. Đây là hành lang pháp lý quan trọng để toàn tỉnh triển khai đồng bộ các biện pháp bảo vệ nhân dân trong mùa mưa bão tới./.